اخرین بروز رسانی در آذر 29, 1404 توسط سیما سمیعی
شب یلدا، نمادی دیرینه از همدلی و جشن ایرانی، هر ساله با جنب و جوش خاصی در بازارها همراه است. اما امسال، در آستانه این بلندترین شب سال، وضعیت اقتصادی سایه سنگینی بر شور و نشاط این آیین کهن افکنده است. بازار یلدایی زیراب در شهرستان سوادکوه، به مثابه آینهای از جامعه، روایتی تلخ از چالشهای معیشتی و تلاش مردم برای حفظ سنتها در شرایط گرانیها را به تصویر میکشد. در این بازار، که روزگاری مملو از خریدهای پررونق شب یلدا بود، امروز سبدهای خرید سبکتر از همیشه به خانه باز میگردند و نگرانی جایگزین شادی شده است.
بازار یلدایی زیراب: جدال آیین کهن با واقعیتهای معیشتی
بازارچه هفتگی شهر زیراب، با طولی حدود پانصد متر در حاشیه رودخانه تلار، معمولاً کانون تأمین مایحتاج ساکنان منطقه است. اما در روزهای منتهی به شب یلدا، این بازار که معمولاً پر رونقترین روزهای خود را تجربه میکند، حال و هوای متفاوتی دارد. گرچه حضور مردم بیش از همیشه به چشم میخورد، اما نگاههای نگران و سبدهای عمدتاً خالی، گویای عمق مشکلات است. در یک مشاهده میدانی از بازار یلدایی زیراب، روشن میشود که گرانی کالاها، سبد خرید را سبک و شادی آیین کهن یلدا را زیر سایه دغدغه معیشت کمرنگ کرده است.
تصویر: 
گرانی اقلام یلدایی و سبک شدن سبدهای خرید مردم زیراب
در میان اقلام مختلف، ماهی که یکی از خوراکیهای سنتی سفره یلدا در برخی مناطق شمالی است، با قیمتهای سرسامآور خود از دسترس بسیاری خارج شده است. یک ماهی کپور با بهایی بالغ بر ۸۰۰ هزار تومان، آه از نهاد خریداران بلند میکند. یک فروشنده ماهی، در حالی که سرش را پایین انداخته، میگوید: "مردم دلشان برای شب یلدا ماهی میخواهد، اما با این گرانیها نمیتوانند بخرند."
گوشت مرغ و اردک نیز وضعیتی مشابه دارند. در غیاب قدرت خرید گوشت قرمز، مرغ و اردک به گزینههایی برای تنوع سفره شب یلدا تبدیل شدهاند، اما حتی این اقلام نیز با افزایش قیمت مواجهاند. اردک محلی کیلویی ۳۵۰ تا ۴۰۰ هزار تومان و مرغ کارگاهی (بین صنعتی و محلی) کیلویی ۱۳۰ تا ۱۵۰ هزار تومان به فروش میرسد.
انار، نماد اصلی شب یلدا، که از کیلویی ۷۰ هزار تومان تا ۱۵۰ هزار تومان (بسته به کیفیت) عرضه میشود، عمدتاً در بستههای کوچکتر و ارزانتر با تقاضا مواجه است؛ وضعیتی که نشاندهنده اولویتبندی مردم برای حداقل خرید است. این وضعیت، به وضوح نشان میدهد که چالشهای تأمین اقلام سنتی شب یلدا در زیراب به یکی از دغدغههای اصلی خانوادهها تبدیل شده است.
دغدغههای مشترک: از چانهزنی مشتری تا گلایه فروشنده در بازار یلدایی زیراب
فضای بازار یلدایی زیراب آکنده از چانهزنیها و گلایههای دو طرفه است. مشتریان از گرانی بیرویه کالاها، به خصوص در آستانه شب یلدا، شکایت دارند و فروشندگان نیز افزایش قیمت خرید خود از مبدأ را دلیل این وضعیت میدانند. یک فروشنده خشکبار در پاسخ به مشتریای که از گران شدن "یافا" از کیلویی ۴۰ به ۷۰ هزار تومان میگوید، فاکتور خرید خود از تهران را نشان میدهد که گویای افزایش ۱۵۰ هزار تومانی در یک روز برای برگه زردآلو است.
این افزایش قیمتها تنها به اقلام اصلی محدود نمیشود. سیب دماوند نیز که هر کیلوگرم آن با احتساب هزینههای حملونقل و کارگری، ۱۱۰ هزار تومان به فروش میرسد، از دسترس بسیاری خارج است. در این میان، مردم زیراب، بین گزینههای محدود گرفتار شدهاند: خرید گران از مغازههای محلی یا تحمل هزینههای چندصد هزار تومانی رفتوآمد به شهرهای مجاور مانند قائمشهر و ساری برای چند هزار تومان صرفهجویی که به صرفه نیست.
بازتاب گرانی در شب یلدا؛ وقتی سنتها زیر سایه هزینهها میروند
در ساعات پایانی کار بازار، شلوغی ابتدای صبح جای خود را به خلوتی نسبی میدهد. غرفههای پربار میوه و ترهبار، همچنان منتظر خریدارانی هستند که با امید به یافتن کالای ارزانتر، تا آخرین لحظات در بازار میمانند. نگاهی به دستهای خریداران، واقعیت تلخ را آشکار میسازد: سبدهایشان عمدتاً حاوی اقلام اساسی نظیر سیبزمینی، پیاز، بادمجان و گوجه است و کمتر کسی قادر به تأمین کامل مایحتاج شب یلدا است.
این وضعیت، مردمی را به تصویر میکشد که میان حفظ آئینهای سنتی و دغدغههای کمرشکن معیشتی، گرفتار شدهاند. همانطور که یکی از اهالی میگوید: "میگویند کمپین بگذارید و نخرید، اما مگر میشود وقتی بچهها شب یلدا میآیند خانهمان، چیزی نخریم؟" این جمله، خلاصهای از وضعیت کنونی است؛ تلاشی برای زنده نگه داشتن رسوم کهن، اما با هزینههایی گزاف که شادی اصیل یلدا را به حاشیه میراند. بازار یلدایی زیراب، نه فقط یک مکان خرید، بلکه بازتابی از کشمکش عمیق میان آرزوها و واقعیتهای اقتصادی است.
مطالب مرتبط
- تعلل بانکی چگونه درآمدهای ارزی کشور را میبلعد و فرصتهای ملی را از بین میبرد
- هواپیمایی ایرانایر ۱۵ میلیون دلار بدهی به فرودگاههای خارجی را اعلام کرد
- سرمایهگذاری بر بودجه فرهنگی، ضامن امنیت نرم و تقویتکننده هویت ملی ایران است
- تعلل بانکی چگونه درآمدهای ارزی کشور را میبلعد و فرصتهای ملی را از بین میبرد
**سیما سمیعی**
دبیر گروه فرهنگ و هنر
سیما سمیعی منتقد هنری، روزنامهنگار فرهنگی و پژوهشگر حوزه هنرهای تجسمی با بیش از سیزده سال تجربه حرفهای در زمینه نقد هنری، گزارشنویسی فرهنگی و پوشش رویدادهای هنری است. تمرکز اصلی وی بر نقد و تحلیل هنرهای تجسمی معاصر ایران، جریانشناسی هنر انقلابی و متعهد و بررسی نسبت هنر با مسائل اجتماعی میباشد.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد پژوهش هنر از دانشگاه هنر تهران و کارشناسی نقاشی از دانشگاه الزهرا است. همچنین دورههای تخصصی نقد هنری، زیباییشناسی و مدیریت فرهنگی را در مراکز معتبر داخلی گذرانده است.
**سوابق حرفهای**
سمیعی فعالیت حرفهای خود را از سال ۱۳۸۹ با نوشتن نقدهای هنری برای نشریات تخصصی هنر آغاز کرد. با گسترش فعالیتهایش در حوزه روزنامهنگاری فرهنگی، وی موفق به تولید گزارشهای متعددی در زمینه نمایشگاههای هنری، جشنوارهها، حراجیها و جریانهای هنری معاصر ایران شد. نقدهای تحلیلی وی همواره مورد توجه هنرمندان و جامعه هنری قرار گرفته است.
وی از سال ۱۳۹۶ به تیم تحریریه پایگاه خبری فرادید پیوسته و به عنوان دبیر گروه فرهنگ و هنر در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، سردبیری وی بر جهتگیری فرهنگی و هنری پایگاه تأثیر چشمگیری داشته و گزارشها و نقدهای دقیق وی درباره هنر معاصر ایران، با استقبال گسترده مخاطبان مواجه شده است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی سمیعی در نقد هنرهای تجسمی معاصر ایران، تحلیل جریانهای هنری انقلابی و متعهد، بررسی حراجیهای هنری و گزارشنویسی فرهنگی است. وی همچنین در زمینه مصاحبه با هنرمندان، کیوریتوری نمایشگاهها و مشاوره هنری تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی حرفهای**
رویکرد سمیعی در نقد هنری مبتنی بر شناخت عمیق تاریخ هنر، آگاهی از جریانهای معاصر جهانی، توجه به بستر اجتماعی اثر هنری و پرهیز از قضاوتهای سطحی و سلیقهای است. وی در نقدهای خود بر تحلیل ساختار فرمال اثر، بررسی لایههای معنایی و توجه به بافت تولید اثر تأکید دارد.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن منتقدان و نویسندگان هنر ایران و انجمن هنرمندان نقاش ایران است و در کمیتههای داوری چندین جشنواره و نمایشگاه هنری معتبر کشور مشارکت داشته است.
